Bao giờ có thương hiệu nấm Việt Nam?

Bài 1: “Giàu nhà, sạch ruộng”

KTNT – Những năm gần đây, nghề sản xuất, kinh doanh nấm ăn và nấm dược liệu ở nước ta ngày càng phát triển, mang lại nguồn thu lớn cho nông dân và được coi là hướng làm giàu hiệu quả. Tuy nhiên, sản xuất nấm phần lớn vẫn ở quy mô hộ gia đình nên chưa đạt tới sự chuyên nghiệp, cũng như chưa xây dựng được thương hiệu. Điều này không chỉ làm lãng phí tiềm năng mà còn khiến nghề nấm phát triển thiếu bền vững.

Kiểm tra sự phát triển của nấm linh chi ở HTX Nấm Khánh Phú

(Yên Khánh-Ninh Bình).

Theo Bộ Nông nghiệp và PTNT, mỗi năm nước ta có tới 40 triệu tấn phế thải nông nghiệp (rơm, rạ, thân cây ngô, sắn…), chỉ cần sử dụng 10-15% lượng phế thải này vào việc trồng nấm là có thể tạo ra việc làm cho 1 triệu lao động. Cũng theo đánh giá của bộ này, Việt Nam đang hội đủ các điều kiện cần thiết để phát triển ngành công nghiệp sản xuất giống, nuôi trồng và chế biến nấm.

Nhiều thuận lợi

Là quốc gia nông nghiệp nên ở vùng miền nào, nước ta cũng sẵn nguyên liệu để trồng nấm như rơm rạ, mùn cưa, thân, lõi ngô, bông phế thải của các nhà máy dệt, bã mía… Do đó, việc phát triển nghề trồng nấm mang rất nhiều ý nghĩa, không những tận dụng hiệu quả nguồn phế thải từ nông nghiệp, dọn sạch đồng ruộng, giải phóng đất đai cho mùa vụ mới, mà còn góp phần giải quyết việc làm cho một lực lượng lao động lớn ở nông thôn với nhiều lứa tuổi; tạo ra nhiều dịch vụ “ăn theo” như cung ứng rơm rạ, sản xuất meo nấm, thu mua, sơ chế…

Điều quan trọng là nghề trồng nấm không đòi hỏi nhiều vốn đầu tư như các loại cây trồng khác, vì đầu vào chủ yếu là rơm rạ, mùn cưa và công lao động (chiếm khoảng 70-80% giá thành sản phẩm), hoàn vốn nhanh (20-30 ngày là có sản phẩm thu hoạch), cho thu nhập khá, thích hợp với những vùng còn ít đất nông nghiệp. Theo tính toán, để giải quyết việc làm cho một lao động chuyên trồng nấm ở nông thôn với mức thu nhập trung bình từ 2,5-3 triệu đồng/tháng, chỉ cần số vốn đầu tư ban đầu khoảng 25 – 30 triệu đồng và 100m2 nhà xưởng. Nếu chúng ta chế biến xuất khẩu 1 triệu tấn nấm mỡ, nấm rơm thì có thể đạt kim ngạch 1 tỷ USD/năm mà không phải nhập khẩu nguyên liệu nào như những mặt hàng nông sản khác.

Theo các nhà khoa học, thời tiết, khí hậu ở nước ta rất thuận lợi cho cây nấm phát triển, trong đó, khu vực phía Nam thời tiết nắng nóng có thể tập trung trồng nấm rơm, linh chi, bào ngư, nấm mèo… Còn các tỉnh phía Bắc, có mùa đông lạnh, trồng nấm mỡ, nấm hương, nấm sò. Ngoài ra, đến nay chúng ta cũng đã cơ bản làm chủ được công nghệ nhân giống và sản xuất đối với các loại nấm chủ lực; kỹ thuật, công nghệ về nuôi trồng, chăm sóc, bảo quản và chế biến nấm cũng ngày càng hoàn thiện.

Một điều vô cùng thuận lợi cho cây nấm phát triển là nhu cầu tiêu thụ nấm trên thế giới ngày một tăng vì ngoài giá trị dinh dưỡng (giàu protein, glucid, lipid, các axit amin, vitamin, khoáng chất…), trong nấm còn có các hoạt tính sinh học (các chất đa đường, axit nucleic..) nên nấm được coi là “rau sạch”, là một dạng thực phẩm chức năng, giúp tăng cường sức đề kháng, chống lão hóa, làm giảm nguy cơ mắc các bệnh ung thư, tim mạch…

Theo ước tính, sản lượng nấm thế giới hiện đạt khoảng 25 triệu tấn/năm, trong đó, Trung Quốc là nước sản xuất nấm hàng đầu thế giới, rồi đến Hoa Kỳ, Nhật Bản, Pháp, Indonesia, Hàn Quốc. Từ năm 2006 đến nay, tốc độ tăng trưởng của thị trường nấm thế giới đạt 10%/năm. Đức là quốc gia tiêu thụ nấm lớn nhất thế giới (khoảng 300 triệu USD), Hoa Kỳ (200 triệu USD), Pháp (140 triệu USD), Nhật Bản (100 triệu USD)… Mức tiêu thụ nấm bình quân ở những quốc gia này khoảng 4-6kg/người/năm và tăng trung bình 3,5%/năm.

Theo TS. Phạm Văn Dư, Phó cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và PTNT), Việt Nam đang nuôi trồng khoảng 16 loại nấm, sản lượng đạt 250.000 tấn nấm tươi/năm, kim ngạch xuất khẩu năm 2009 là 60 triệu USD, năm 2011 tăng lên 90 triệu USD, nhưng vẫn còn rất khiêm tốn so với những mặt hàng nông sản khác. Hiện nay, giao dịch nấm trên thế giới (bao gồm nấm tươi, nấm chế biến ăn liền và nấm khô) khoảng 1,26 triệu tấn (3,3 tỷ USD).

Ngoài ra, chúng ta hoàn toàn tin tưởng vào tương lai của nghề nấm bởi ở trong nước, nhu cầu sử dụng nấm ăn và nấm làm dược liệu tăng khá nhanh, chủ yếu là nấm tươi và nấm khô. Mỗi ngày, lượng nấm tiêu thụ tại chợ đầu mối Bình Điền (TP. Hồ Chí Minh) khoảng vài chục tấn, còn ở Hà Nội thì từ 60 tấn trở lên. Có một thực tế là, thị trường nấm nội địa đang bị nấm nước ngoài chiếm lĩnh, nhất là trong các siêu thị, nhà hàng, nấm của Trung Quốc chiếm tới 80%.

Trồng nấm, mô hình dễ làm, thu nhập khá

Theo ông Nguyễn Phú Ban, Chủ tịch Hội Nông dân TP. Đà Nẵng, nghề trồng nấm của thành phố có từ rất lâu, bởi tốn ít diện tích, phù hợp với quỹ đất ngày càng bị thu hẹp của địa phương, lại tận dụng được lao động nông nhàn, chu kỳ sản xuất ngắn, hiệu quả kinh tế cao. Thành ủy, UBND thành phố cũng dành nhiều quan tâm cho việc phát triển nghề nấm bằng việc chỉ đạo các ngành có liên quan và các địa phương tiến hành dạy nghề tại chỗ, ngắn hạn cho nông dân. Trong đó, Hội Nông dân thành phố phối hợp với Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tổ chức được 7 lớp dạy nghề nấm; vận động thành lập 6 HTX chuyên sản xuất nấm ăn, nấm dược liệu, sản lượng đạt 25 – 30 tấn nấm các loại/năm.

Bà Vũ Thị Mùi, Chủ nhiệm HTX nấm An Hải Đông đánh giá: Đà Nẵng hiện đang trong quá trình đô thị hóa, các khu công nghiệp ngày càng mở rộng, với hơn 100 bếp ăn tập thể của các nhà máy, doanh nghiệp; bếp ăn của 93 trường đại học, cao đẳng, trung cấp, mẫu giáo; 66 trường tiểu học bán trú; hơn 400 nhà hàng lớn và vừa trên địa bàn, chỉ cần 30% số bếp ăn kể trên sử dụng 5-10kg nấm/ngày thì khả năng tiêu thụ nấm của thành phố cũng lên đến 1,5 tấn nấm ăn/ngày. Trong khi đó, giá bán các loại nấm khá cao và ổn định, ví dụ nấm sò khoảng 20.000 – 25.000 đồng/kg, nấm rơm 70.000 -100.000 đồng/kg…

Tại Thái Bình, “vựa” lúa của khu vực Đồng bằng sông Hồng, nghề nấm cũng đang thu hút sự quan tâm của đông đảo nông dân và phát triển ở hầu hết các xã trong tỉnh, sản lượng bình quân đạt 3.000 tấn nấm/năm. Toàn tỉnh đã hình thành 60 trang trại nấm, quy mô trên 100 tấn nguyên liệu/trang trại; hàng nghìn hộ trồng với quy mô trên 30 tấn/năm, chủ yếu sản xuất 5 loại nấm gồm: nấm rơm, nấm mỡ, nấm sò, nấm linh chi, mộc nhĩ, trong đó, sản lượng nấm rơm và nấm mỡ chiếm nhiều nhất, gần 1.700 tấn/năm.

Điển hình như gia đình anh Nguyễn Đức Hải, xã Thuỵ Hồng (huyện Thái Thuỵ) mỗi năm đưa vào sản xuất trên 100 tấn nguyên liệu, doanh thu hàng năm đạt gần 100 triệu đồng. Anh Hải cho biết, trồng nấm khá đơn giản, ai cũng có thể học và trồng được quanh năm, vốn không nhiều, nguyên liệu lại rất sẵn. Thị trường tiêu thụ nấm khá thuận lợi, nấm sản xuất ra đến đâu được thương lái đến mua hết đến đó.

“Điều quan trọng là nghề sản xuất nấm đem lại lợi nhuận cao cho nông dân, có thể đạt 500 triệu đồng/ha, gấp 20 – 30 lần trồng lúa, đồng thời còn mở ra hướng đi mới trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng – vật nuôi, cơ cấu lao động và khai thác có hiệu quả quỹ đất. Đây cũng là nghề được đánh giá có vai trò trong việc thúc đẩy quá trình xây dựng nông thôn mới của tỉnh”, ông Hoàng Phó Thảo, Trưởng phòng Trồng trọt (Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Thái Bình) nhận định.

Theo Quyết định 439 của Thủ tướng Chính phủ ngày 16/4/2012, nấm ăn, nấm dược liệu được đưa vào danh mục sản phẩm quốc gia được ưu tiên đầu tư phát triển. Dựa trên quyết định này, Bộ Nông nghiệp và PTNT giao Cục Trồng trọt xây dựng Đề án phát triển nấm đến năm 2020.

Theo đó, Đề án cần xác định rõ mục tiêu cụ thể về năng suất, sản lượng nấm đến năm 2015 và năm 2020 cũng như các giải pháp thực hiện; trong đó cần xem xét tập trung tăng cường năng lực hệ thống nghiên cứu về nấm, lồng ghép kế hoạch đào tạo nghề trồng nấm cho nông dân vào chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn một cách hiệu quả, thiết thực.

Định hướng thời gian tới là xây dựng hệ thống cung cấp giống nấm theo hướng chuyên nghiệp trên cơ sở thực hiện có hiệu quả Dự án sản xuất giống nấm giai đoạn 2011 – 2015 và những năm tiếp theo, nhằm đảm bảo cung cấp đủ số lượng, chủng loại và chất lượng cho sản xuất trên cả nước. Bộ Nông nghiệp và PTNT cũng hoan nghênh việc tiến tới thành lập Ban vận động thành lập Hiệp hội nấm Việt Nam vào quý IV/2012 nhằm tập hợp các doanh nghiệp, nhà khoa học, nhà quản lý và người trồng nấm trên cả nước để thúc đẩy phát triển ngành nấm.

Dự kiến đến năm 2015, cả nước sản xuất và tiêu thụ khoảng 400.000 tấn nấm các loại, xuất khẩu đạt 150-200 triệu USD/năm. Đến năm 2020, sản xuất tiêu thụ nấm tăng lên 1 triệu tấn/năm, tạo thêm 1 triệu việc làm cho lao động nông thôn, đưa giá trị xuất khẩu lên 450-500 triệu USD/năm.

Bài 2: Những rào cản…

Theo Kinh tế Nông thôn

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s